Alimenty od dziadków – kiedy można się o nie ubiegać, gdy rodzic nie płaci?

29 kwietnia, 2026

W polskim prawie alimenty od dziadków to rozwiązanie awaryjne. Może mieć miejsce, gdy rodzic nie płaci alimentów albo zwyczajnie nie jest w stanie utrzymać dziecka. Obowiązek alimentacyjny dziadków wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ma charakter subsydiarny, co oznacza jedno: zanim zaczniesz myśleć, jak uzyskać alimenty od dziadków, trzeba wykazać, że alimenty od rodzica są niemożliwe do wyegzekwowania lub niewystarczające.

Najważniejsze informacje w skrócie:

• Alimenty od dziadków są możliwe ale tylko, gdy rodzic nie żyje, nie płaci alimentów lub egzekucja jest nieskuteczna.
• Obowiązek alimentacyjny dziadków powstaje dopiero po wykazaniu, że dziecko nie ma zapewnionych podstawowych potrzeb.
• Pozew o alimenty składa się do sądu rejonowego przeciwko dziadkom.
• Sąd bada potrzeby dziecka i możliwości finansowe dziadków.
• Dziadkowie mogą zostać zobowiązani do płacenia alimentów proporcjonalnie do swoich dochodów.
• Świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie wykluczają dochodzenia alimentów od dziadków.

Alimenty od dziadków – kiedy obowiązek alimentacyjny przechodzi na dalszych krewnych?

Alimenty od dziadków można żądać, gdy uzyskanie ich od rodzica jest niemożliwe lub wiąże się z nadmiernymi trudnościami np. gdy rodzic uchyla się od płacenia, jest niezdolny do pracy z powodu choroby, nie żyje lub egzekucja komornicza okazuje się nieskuteczna. Najpierw należy wyczerpać inne środki jak egzekucja przez komornika lub wniosek o świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego.

Zasadą jest, że alimenty na dziecko powinien płacić rodzic. Jednak gdy rodzic nie płaci alimentów, ukrywa dochody albo egzekucja komornicza kończy się fiaskiem.  W takich sytuacjach pojawia się możliwość, aby obowiązek alimentacyjny objął dalszych krewnych, czyli właśnie dziadków.

Art.  129 k.r.o. [Kolejność]
§  1.
Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
§  2.
Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Jak uzyskać alimenty od dziadków?

Aby uzyskać alimenty od dziadków, trzeba wykazać konkretną przesłankę: dziecko znajduje się w niedostatku albo jego podstawowe potrzeby nie są zaspokajane. Nie chodzi więc o podniesienie standardu życia, tylko o realne koszty utrzymania dziecka: jedzenie, mieszkanie, leczenie, edukację czy wychowanie dziecka.

Sąd analizuje, czy rodzic rzeczywiście nie jest w stanie płacić alimentów. Jeśli rodzic ma dochody, ale po prostu nie chce płacić, a Ty nie próbujesz egzekucji, to uzyskanie alimentów od dziadków może się nie udać.

Art.  132 k.r.o. [Zobowiązany w dalszej kolejności]

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Czy dziadkowie muszą płacić alimenty? Realia sądowe

Dziadkowie muszą płacić alimenty tylko wtedy, gdy spełnione są konkretne warunki. Sam fakt bycia dziadkami nie oznacza automatycznego obowiązku. Sąd bierze pod uwagę trzy rzeczy: 

1. potrzeby dziecka, 
2. sytuację rodzica 
3. oraz możliwości finansowe dziadków.

Jeżeli dziecko żyje w niedostatku, a rodzice dziecka nie są w stanie zapewnić środków na utrzymanie dziecka, wtedy dziadkowie mogą zostać zobowiązani do płacenia alimentów na wnuka. Często oznacza to, że alimenty od dziadków mają „ratować sytuację”, a nie zastępować wygodę rodziców.

Obowiązek alimentacyjny dziadków jest proporcjonalny. Nie płacą oni „po równo”, tylko według swoich możliwości finansowych. Jeżeli jeden z dziadków ma wyższe dochody, jego udział może być większy.

Jak uzyskać alimenty od dziadków? Pozew i procedura

Żeby uzyskać alimenty od dziadków, konieczne jest złożenie pozwu o alimenty do sądu rejonowego. W pozwie trzeba udowodnić kilka rzeczy: że rodzic nie płaci alimentów lub nie jest w stanie ich płacić, że dziecko ma konkretne potrzeby oraz że dziadkowie mają możliwości finansowe.

Oznacza to zebranie dokumentów: potwierdzeń kosztów utrzymania dziecka:

• informacji o dochodach,
• dowodów nieskutecznej egzekucji c
• zy decyzji o świadczeniu z funduszu alimentacyjnego.

Sąd na tej podstawie może zasądzić alimenty od dziadków na rzecz dziecka.

Często w takich sprawach pojawia się też adwokat, który pomaga przygotować pozew i przeprowadzić cały proces, szczególnie gdy sprawa jest sporna, a dziadkowie próbują wykazać, że nie powinni płacić alimentów.

Alimenty od dziadków a fundusz alimentacyjny

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego to często pierwszy krok, gdy rodzic nie płaci alimentów. Jednak otrzymywanie takiego świadczenia nie zamyka drogi do tego, aby ubiegać się o alimenty od dziadków.

Fundusz alimentacyjny ma swoje limity i nie zawsze pokrywa pełne koszty utrzymania dziecka. Dlatego zdarza się, że dziecko otrzymuje świadczenie, a jednocześnie sąd zasądza alimenty od dziadków, aby uzupełnić brakujące środki.

Kiedy dziadkowie nie muszą płacić alimentów?

Nie każda sytuacja kończy się tym, że dziadkowie płacą alimenty. Jeśli ich sytuacja materialna jest trudna, mają niskie dochody, chorują lub sami potrzebują wsparcia, sąd może uznać, że nie powinni zostać obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym.

Dziadkowie mogą uchylić się od obowiązku także wtedy, gdy nie została spełniona podstawowa przesłanka, czyli brak realnej próby wyegzekwowania alimentów od rodzica. Jeżeli nie wykorzystano dostępnych środków, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny nie powinien jeszcze przejść na dalszych krewnych.

Alimenty od dziadków – jak się bronić i jak działa sąd?

Z punktu widzenia dziadków sprawa wygląda równie poważnie. Mogą wykazywać, że nie mają możliwości finansowych albo że rodzic dziecka w rzeczywistości jest w stanie płacić alimenty. Sąd bierze pod uwagę wszystkie okoliczności, w tym zasady współżycia społecznego.

Orzecznictwo, w tym stanowiska sądów i interpretacje przepisów, podkreślają jedno: obowiązek alimentacyjny dziadków ma charakter wyjątkowy. Nie chodzi o przerzucenie odpowiedzialności, tylko o zabezpieczenie podstawowych potrzeb dziecka w sytuacji, gdy inne źródła zawodzą. Jednak zasądzenie alimentów od dziadków na rzecz wnuków jest możliwe. 

Źródła:

[1] Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: Art. 128 k.r.o., Art. 132 k.r.o., Art. 129 § 1 k.r.o.

[2] https://www.gov.pl/web/rodzina/fundusz-alimentacyjny