Co to jest lichwa? Jak się przed nią chronić?

Zastanawiasz się, co to jest lichwa i czym się charakteryzuje? I słusznie, ponieważ wiedza na ten temat pozwoli Ci się uchronić przed nieuczciwymi pożyczkodawcami i zadbać o własne bezpieczeństwo finansowe. Zobacz, jak odróżnić lichwiarza (popełniającego przestępstwo) od legalnie działającej firmy pożyczkowej. 

Co to jest lichwa?

Lichwa nie jest nowym pojęciem. To słowo to jest odpowiednikiem łacińskiego wyrazu usuram, czyli odsetki. Czy zatem wszystkie zobowiązania, w ramach których nalicza się odsetki, to lichwa? Zdecydowanie nie.

Na początek warto dowiedzieć się, co to jest lichwa. Najłatwiej opisać ją jako wyzysk drugiej osoby poprzez nałożenie na nią wysokich odsetek w związku ze zobowiązaniem, które zaciąga konsument. Co ważne, wymienione w umowie koszty (np. oprocentowanie) muszą przekraczać opłaty dopuszczone przez przepisy prawa. Najczęściej są one niewspółmiernie wysokie w stosunku do pożyczonej kwoty i konkurencyjnych ofert. Kwota do zapłaty jest w nich nawet kilkaset procent wyższa, niż przewiduje prawo i mechanizmy rynkowe (dostosowane do przepisów). 

Lichwa. Co mówi prawo?

Polskie prawo przeciwdziała lichwie już od wielu lat. W jaki sposób? Najważniejszy jest art. 304 Kodeksu karnego. Zgodnie z nim „kto, wyzyskując przymusowe położenie innej osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, zawiera z nią umowę, nakładając na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. 

To jednak nie wszystko. W ustawie o kredycie konsumenckim także znajdują się zapisy o tym, że pożyczający mają obowiązek podać RRSO i całkowitą kwotę pożyczki przed podpisaniem umowy. Dłużnik powinien zostać o nich poinformowany przez wierzyciela. Lichwiarskie praktyki często prowadzą do tego, że dane na ten temat albo nie są jednoznaczne, albo nie są wcale zawarte. 

Z kolei kodeks cywilny mówi o tym, że maksymalne odsetki nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych (art. 481 § 21 Kodeksu cywilnego).

Lichwie ma przeciwdziałać również kompleksowa ustawa antylichwiarska (a konkretnie Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie), która została przyjęta przez sejm w 2022 roku. Ma ona sprawić, że zobowiązania typu chwilówki będą miały etyczny charakter. Stopa oprocentowania i inne warunki nie będą przyczyniały się do nadmiernego zadłużenia konsumentów. Z ustawy wynika m.in., że osoba odpowiedzialna w instytucji pożyczkowej za przekazywanie informacji Komisji Nadzoru Finansowego, która podaje niezgodne ze stanem faktycznym dane lub w jakikolwiek sposób wprowadza organ w błąd, może zostać ukarana grzywną w wysokości do 1 000 000 zł, karą pozbawienia wolności do 2 lat lub obiema tymi sankcjami jednocześnie.

Czy w 2024 roku nadal trzeba uważać na lichwę? 

Wysokie kary (do 3 lat pozbawienia wolności czy grzywna w kwocie do 1 000 000 zł) nie sprawiły, że lichwiarzy już nie ma. Nadal na rynku są dostępne oferty, gdzie roczny koszt pożyczki i wysokość odsetek przekraczają te rekomendowane przez Narodowy Bank Polski i limitowane przepisami prawa. Lichwa jest więc przestępstwem, które wciąż jest popełniane. W związku z tym pożyczkobiorca powinien z rozwagą wybierać ofertę pożyczki dla siebie. Korzystaj ze sprawdzonych ofert banków i firm pozabankowych, które mają ugruntowaną pozycję na rynku. Dzięki uczciwym warunkom łatwiej będzie Ci spłacić pożyczkę czy inne zobowiązanie.

Czy lichwa to wszystkie pożyczki na wysoki procent?

Przyjęło się uważać, że lichwa to wszystkie pożyczki pozabankowe. Tak wiele osób odpowiada na pytanie, co to jest lichwa. Czy tak jest w rzeczywistości? Czy każda pożyczka pozabankowa jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności/grzywny? Nie do końca. 

Owszem, pożyczki mogą być nieetyczne i udzielane tylko po to, by pożyczkodawca mógł się wzbogacić. Jednak jeśli firma pożyczkowa działa zgodnie z prawem, musi stosować się do obowiązujących przepisów prawa. W innym razie musiałabym ponosić poważne konsekwencje prawne. Właśnie dlatego większość firm pozabankowych, które znasz, nie wykorzystuje lichwy.

Kiedy zatem możesz spotkać się z lichwą? Najczęściej dotyczy ona pożyczek prywatnych udzielanych przez osoby fizyczne. Dlatego, zanim podpiszesz taką umowę, warto ją dokładnie przeczytać. W razie wątpliwości – zrezygnuj. Pamiętaj, że o pożyczkę w firmie pozabankowej nie jest trudno. Można ją otrzymać nawet ze słabą historią kredytową i niską zdolnością. 

Podsumowanie

Wiesz już, czym jest lichwa. Można się z nią spotkać w przypadku nieuczciwych pożyczkodawców. W związku z tym warto wybierać firmy pożyczkowe, które od lat świadczą swoje usługi i mają zaufanie klientów. To potwierdza ich uczciwy tryb działania i przejrzyste warunki współpracy.

Zobacz też

Baza ERIF – czym jest i jak sprawdzić w niej siebie?

29 sierpnia, 2025

Bazy dłużników umożliwiają zweryfikowanie czy konkretna osoba, firma lub inny podmiot regularnie spłacają swoje zobowiązania. Najbardziej znane rejestry to KRD oraz BIK. Warto wiedzieć, że w Polsce funkcjonuje także ERIF przechowujący pozytywne oraz negatywne dane na temat spłaty zobowiązań. Dowiedz się, czym dokładnie jest ten rejestr oraz w jaki sposób wygenerować raport na swój temat. […]

Czytaj dalej...

Co to jest numer IBAN i jak go znaleźć?

28 sierpnia, 2025

Nawet 30% z nas korzysta z zakupów online z zagranicznych sklepów. Czy wiesz, w jaki sposób przelać pieniądze za granicę? Możesz być poproszony o podanie numeru IBAN. Dzięki niemu możesz realizować transakcje międzynarodowe. Sprawdź, co to takiego, jak znaleźć swój numer IBAN i do czego jest wykorzystywany. Co to jest numer IBAN banku? Numer IBAN […]

Czytaj dalej...

Wierzytelność — czym się różni od należności?

27 sierpnia, 2025

Z kredytem lub pożyczką związane jest wiele terminów, które mogą sprawiać trudność kredytobiorcom. Jednym z nich jest wierzytelność. Czy wiesz, co to jest i czym różni się od należności? Poznaj definicję wierzytelności oraz sprawdź, jakie są jej rodzaje. Wierzytelność — co to jest? Wierzytelność to termin stosowany m.in. w Kodeksie cywilnym. Jednak ani ten, ani […]

Czytaj dalej...